in the year 2525... will human kind still be alive

Welkom in 2525? De toekomst waarin technologie de mens voorbijstreeft

Van Metropolis tot kunstmatige intelligentie: waarom onze idealen van vooruitgang ook onze diepste zorgen oproepen

Op YouTube circuleren indrukwekkende fanmontages waarin het lied "In the Year 2525" van Zager & Evans wordt gecombineerd met beelden uit de iconische sciencefictionfilm Metropolis uit 1927. De donkere klanken van het nummer krijgen daardoor een bijna profetische lading. De monumentale machines, de anonieme arbeiders en de robotachtige mensfiguren uit de film lijken samen een beeld te schetsen van de toekomst waarvoor het lied waarschuwt.

Een toekomst waarin technologie niet langer uitsluitend een hulpmiddel is, maar een kracht die de samenleving — en mogelijk zelfs de mens zelf — ingrijpend verandert.

Bijna honderd jaar na Metropolis en meer dan vijftig jaar na In the Year 2525 keert dezelfde vraag steeds terug:

Creëert de mens technologie om de wereld te verbeteren, of creëert technologie uiteindelijk een nieuwe wereld waarin de mens zich moet aanpassen?

---

1969: de maanlanding en de angst voor zelfvernietiging

Het jaar waarin In the Year 2525 verscheen, markeerde een bijzonder moment in de geschiedenis. 1969 stond symbool voor de enorme technologische mogelijkheden van de mens. De wereld keek ademloos toe hoe astronauten van de Verenigde Staten voet op de maan zetten. De ruimte leek plotseling geen grens meer te zijn.

Maar achter dit optimistische beeld schuilde ook grote onzekerheid.

De wereld bevond zich midden in de Koude Oorlog. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie stonden tegenover elkaar en beschikten over duizenden kernwapens waarmee de aarde in haar geheel vernietigd kon worden. De dreiging van een atoomoorlog hing voortdurend boven de mensheid.

Tegelijkertijd versnelde de technologische ontwikkeling. Computers werden krachtiger, kernenergie werd verder ontwikkeld, de ruimtevaart maakte grote sprongen en de wetenschap drong steeds dieper door in de werking van het leven zelf.

De mens leek bijna goddelijke mogelijkheden te krijgen.

Maar de vraag bleef:

Kan de mens omgaan met de macht die zijn eigen technologie hem verschaft?

Precies die spanning klinkt door in In the Year 2525.

---

De toekomst volgens Zager & Evans

Het lied neemt de luisteraar mee naar een verre toekomst. In eerste instantie lijkt technologie een antwoord te bieden op menselijke problemen. Ziekte, ouderdom en lichamelijke beperkingen worden overwonnen.

Maar geleidelijk verandert het perspectief.

De mens raakt afhankelijk van zijn eigen uitvindingen. Technologie neemt steeds meer functies over. Uiteindelijk ontstaat een wereld waarin de grens tussen mens en machine vervaagt.

De toekomst die het lied schetst is geen wereld vol vliegende auto’s en avontuur, maar een wereld waarin de mens het risico loopt zichzelf te verliezen.

---

Metropolis: de eerste waarschuwing voor de machinewereld

Deze angst ontstond al veel eerder. In 1927 maakte de Duitse regisseur Fritz Lang de film Metropolis. De film speelt zich af in een futuristische stad waarin technologie de samenleving volledig ordent.

De arbeiders leven onder de grond en bedienen enorme machines. Zij bewegen zich bijna als onderdelen van een groter technisch systeem. De robot Maria laat zien dat zelfs het menselijk lichaam kan worden nagebootst.

Metropolis ontstond in een tijd waarin industrialisatie de wereld ingrijpend veranderde. Fabrieken, lopende banden en massaproductie brachten vooruitgang, maar riepen ook zorgen op over vervreemding en ontmenselijking.

De machine moest de mens dienen.

Maar wat als de mens uiteindelijk de machine gaat dienen?

---

Brave New World: de mens als ontwerp

In Brave New World van Aldous Huxley uit 1932 verschuift de angst van machines naar biologie.

Huxley beschrijft een samenleving waarin mensen niet langer natuurlijk worden geboren, maar in laboratoria worden geproduceerd. Wetenschap bepaalt eigenschappen, talenten en sociale rollen.

Het gevaar schuilt niet in openlijk geweld of directe onderdrukking, maar in een wereld waarin mensen zo comfortabel en tevreden worden gemaakt dat zij hun vrijheid niet langer missen.

De vraag van Huxley blijft uiterst actueel:

Als technologie ons gelukkiger, gezonder en efficiënter kan maken, hoeveel controle geven we dan uit handen?

---

Van algoritmes tot kunstmatige intelligentie

De toekomst van vandaag lijkt soms rechtstreeks uit sciencefiction te komen.

Algoritmes bepalen welke informatie we zien, welke muziek we luisteren en welke producten we kopen. Kunstmatige intelligentie kan teksten schrijven, beelden genereren en zelfstandig problemen oplossen.

Maar de ontwikkeling gaat verder.

Wetenschappers onderzoeken hoe het menselijk lichaam met behulp van biotechnologie kan worden verbeterd. Genetische technieken maken steeds preciezere aanpassingen mogelijk. Daardoor wordt de grens tussen genezen en verbeteren steeds complexer.

Willen we alleen ziekten bestrijden?

Of ontstaat er een toekomst waarin mensen zichzelf genetisch aanpassen om slimmer, sterker of langer levend te worden?

Daar komt nog iets bij: sociale media en de bredere massamedia werpen vaak een rookgordijn op wanneer het gaat om de werkelijke machtsverhoudingen in de samenleving. Ze lijken ons te informeren, te verbinden en te vermaken, maar achter die voortdurende stroom van beelden, meningen en verontwaardiging gaan enorme geldstromen schuil. Zoals Marx religie ooit het opium voor het volk noemde, functioneren sociale media vandaag soms als een nieuw verdovend middel: een digitale mist waarachter de belangen van de allerrijksten op aarde en de macht van grote bedrijven grotendeels verborgen blijven.

---

De nieuwe ruimtewedloop: naar Mars met verbeterde mensen?

Ook onze blik op de ruimte verandert.

In 1969 leek de maanlanding het begin van een tijdperk waarin de mens het zonnestelsel zou verkennen. Tegenwoordig richten ruimtevaartbedrijven en wetenschappers zich op verdere verkenning van de maan en Mars.

Maar een toekomstige ruimtekolonie roept nieuwe vragen op.

Kan de mens zoals hij nu bestaat langdurig leven op Mars? Of zullen toekomstige ruimtevaarders biologisch moeten worden aangepast?

Misschien ontstaan er ooit mensen die beter bestand zijn tegen straling, lage zwaartekracht of extreme omstandigheden.

Een nieuwe mensensoort die niet alleen de ruimte verkent, maar er specifiek voor is ontworpen.

Ook hier keren de vragen uit Brave New World en In the Year 2525 terug:

Wanneer verbeteren we de mens, en wanneer veranderen we hem in iets anders?

---

De toekomst tussen hoop en angst

De verhalen van Metropolis, Brave New World, Terminator en In the Year 2525 zijn geen voorspellingen, maar waarschuwingen.

Technologie kan de mens bevrijden van ziekte, zwaar werk en beperkingen. Kennis van het kleinste deeltje in het universum en het diepste geheim van het leven groeit razendsnel. Misschien maakt technologie het ooit mogelijk om verder dan de aarde te reizen.

Maar iedere stap vooruit roept ook nieuwe vragen op.

Wie bepaalt hoe technologie wordt ingezet?

Wie profiteert ervan?

En wat betekent het om mens te zijn in een wereld waarin vrijwel alles technisch verbeterd kan worden?

Misschien begint de toekomst van 2525 niet met machines die de mens vervangen.

Misschien begint zij met de keuzes die wij vandaag maken.