Narada - Insights - Tussen globale systemen en lokale verhalen

 

Joris Ivens, Sinan Can en de kracht van verhalen die geschiedenis zichtbaar maken Op het Joris Ivensplein in Nijmegen staat een monument voor een filmmaker die de wereld over reisde, maar altijd verbonden bleef met de stad waar hij werd geboren. Het plein vertelt echter meer dan het verhaal van een documentairemaker. Tijdens de Tweede Wereldoorlog lag hier de Nijmeegse veemarkt. Op deze plek werd verzetsstrijder Jan van Hoof op 19 september 1944 door de Duitse bezetter gefusilleerd. Twee levensverhalen raken elkaar hier zonder elkaar ooit letterlijk te hebben ontmoet. Jan van Hoof gaf zijn leven in een stad die vocht voor haar bevrijding. Joris Ivens zat op dat moment in de Verenigde Staten. Hij kon de oorlog in Nijmegen niet filmen, maar maakte wel films waarin de strijd tegen fascisme en onderdrukking centraal stond. Zijn camera stond duizenden kilometers verderop, maar de vraag die hem bezighield was dezelfde als die welke hier op straat zichtbaar werd: wat betekent vrijheid wanne...

Vietnam: een geschiedenis van systemen en leefwerelden Vietnam lijkt op de kaart een langgerekt land met een herkenbare S-vorm, maar achter die geografische eenheid gaat een uitzonderlijk complexe samenleving schuil. Meer dan vijftig etnische groepen, verschillende religieuze tradities, regionale economieën en eeuwen van migratie hebben ieder hun eigen sporen nagelaten. Noord, Midden en Zuid zijn bovendien gevormd door verschillende historische ervaringen. Wie Vietnam uitsluitend verklaart vanuit de overwinning van het communisme in 1975, mist daarom een groot deel van het verhaal. De Vietnamese geschiedenis is geen rechte lijn, maar een opeenstapeling van historische lagen waarin mondiale systemen en lokale leefwerelden voortdurend op elkaar botsen, elkaar beïnvloeden en soms onverwachte nieuwe vormen aannemen. Dat proces begint niet pas met de Franse kolonisatie. Vanaf de zeventiende eeuw raakte Zuidoost-Azië steeds sterker verbonden met een zich uitbreidend mondiaal handelssysteem. ...

Wat Pasen ons leert over crisis, samenleving en de toekomst van de aarde Volgens de christelijke traditie kwam Helena, de moeder van keizer Constantijn de Grote, in het begin van de vierde eeuw naar Jeruzalem en identificeerde zij Golgotha als de plaats waar Jezus was gestorven voor de zonden van de mensheid. Of je nu gelooft dat Jezus Christus werkelijk uit de dood is opgestaan, of het verhaal van Persephone kent, die volgens de Griekse mythologie een deel van het jaar in de onderwereld verblijft en daarmee de winter veroorzaakt, beide verhalen raken aan een universele vraag: hoe kan nieuw leven ontstaan nadat iets is gestorven? Voor de eerste christenen betekende het verhaal van Jezus bovendien een transformatie van hun bestaande joodse religieuze en culturele wereld. Zij namen oude verhalen en tradities mee, maar gaven er een nieuwe betekenis aan. Culturen zijn daarmee geen statische werkelijkheden; zij veranderen wanneer mensen hun wereld opnieuw proberen te begrijpen. Misschien st...

Klein Hanoi nabij Niemandsland Aan de rand van het voormalige IJzeren Gordijn ligt, tussen Furth im Wald in Duitsland en het Tsjechische Železná Ruda, een klein stukje Vietnam. In Nova Kubice, en in vergelijkbare grensplaatsen als Děčín en Hřensko, wonen en werken Vietnamese families. Hun winkels, restaurants, marktkramen en nagelstudio’s lijken op het eerste gezicht een toevallig onderdeel van het Boheemse landschap. Wie beter kijkt, ziet echter een geschiedenis die Oost-Europa, Vietnam en de Europese eenwording met elkaar verbindt. Vanaf het terras van restaurant Hanoi kijken we uit over groene heuvels. In het dal rijdt een vrachtwagen langzaam omhoog en tussen de bomen grazen koeien. Binnen staat de Vietnamese televisie aan. Aan de muur hangt een huisaltaar. Buiten drinken mannen een biertje terwijl hun vrouwen boodschappen doen op de markt. Het is een merkwaardige combinatie: Bohemen om ons heen, Vietnam in huis. Hung woont hier sinds 1994. Daarvoor werkte hij in de industrie in de...

De sawa als spiegel Vanaf het terras lijken de Balinese sawa's tijdloos. Maar achter dit groene landschap gaat een verhaal van verandering schuil. Waar vroeger twee rijstoogsten per jaar gebruikelijk waren, zijn dat er nu vaak drie. De Groene Revolutie bracht nieuwe rijstrassen, kunstmest en pesticiden. De oogsten namen toe en miljoenen mensen kregen voldoende voedsel. Het verhaal begint bij de Duitse chemicus Haber begin 20ste eeuw. Zijn uitvinding maakte kunstmest op grote schaal mogelijk en veranderde de landbouw ingrijpend. Dankzij wetenschap kon de mens de natuur steeds verder naar zijn hand zetten. Maar wetenschap alleen vertelt niet het hele verhaal. De onlangs overleden filosoof Habermas herinnert ons eraan dat technologische vooruitgang steeds opnieuw een maatschappelijk gesprek vraagt. Niet alles wat kan, hoeft ook zonder meer te gebeuren. Welke wereld willen we samen creëren? Die vraag klinkt ook door in het werk van de Indisch-Amerikaanse schrijver Gosh. Hij laat zien h...

Leren van onderaf en van binnenuit in het tijdperk van AI Om daadwerkelijk mens te worden is het noodzakelijk om tot ontwikkeling te komen. Wij worden geboren als kwetsbare wezens, afhankelijk van anderen en zonder de kennis, taal, waarden en vaardigheden waarmee wij later ons leven vormgeven. Onze menselijkheid ontstaat dus niet vanzelf, maar wordt ontwikkeld in relaties, ervaringen, verhalen, onderwijs en de voortdurende ontmoeting met de wereld om ons heen. Goed onderwijs is daarom meer dan voorbereiding op een beroep of het aanleren van vaardigheden; het is een proces van menswording. In het begin van de eenentwintigste eeuw werd onderwijs vaak beschreven vanuit een tegenstelling tussen Bildung en de zogenaamde 21st century skills. Aan de ene kant stond het ideaal van brede vorming: kennis verwerven, teksten bestuderen, kritisch leren denken, historische en culturele kennis ontwikkelen en morele oordelen leren vormen. Aan de andere kant kwam de nadruk te liggen op samenwerken, crea...

Hoeveel lagen betekenis kan een dag hebben? 20 september 2014. Arnhem. Een dag waarop de geschiedenis zich niet als een afgesloten verleden aan mij voordeed, maar als een reeks cirkels die zich onverwacht over elkaar heen legden. Zeventig jaar eerder kwam de Tweede Wereldoorlog hier letterlijk mijn familie binnen. Tijdens Operatie Market Garden probeerden de geallieerden de Rijnbrug bij Arnhem in handen te krijgen. Mijn grootouders woonden in de omgeving. Mijn opa, Theodorus de Lorijn, zat ondergedoken in Westervoort om aan de Arbeitseinsatz te ontkomen. Mijn oma woonde met haar jonge zoon bij haar familie in Arnhem. Toen de slag mislukte en de Duitsers de Arnhemse bevolking dwongen de stad te verlaten, werd zij met haar jongste zus en haar tweeënhalfjarige zoontje naar de Veluwe verdreven. Mijn opa kon hen niet volgen. Het was bovendien de verjaardag van mijn oma. Zij vertelde mij ooit dat zij, waarschijnlijk op haar vijfentwintigste verjaardag, even de schuilkelder had verlaten toen ...

Con Dao: van koloniale gevangenis tot heilige plaats Over macht, perspectief en de veranderende betekenis van geschiedenis Als geschiedenisleraar kom ik regelmatig op plaatsen waar mensen op hun slechtst waren: Duitse concentratiekampen, de Killing Fields van Cambodja, de slagvelden van Vlaanderen en, in mijn eigen woonplaats, de begraafplaatsen van Operatie Market Garden, een belangrijke veldslag uit de Tweede Wereldoorlog. Sinds kort kan ik aan die lijst ook Con Dao toevoegen, een eiland voor de zuidkust van Vietnam dat tijdens de Franse koloniale periode bekendstond als Grande-Condor. De gevangenissen op het eiland werden achtereenvolgens gebruikt door de Franse koloniale overheid en het Zuid-Vietnamese regime, met Amerikaanse betrokkenheid tijdens de Vietnamoorlog. Het is een plaats waar bijna anderhalve eeuw geschiedenis van kolonialisme, nationalisme, communisme, oorlog, gevangenschap en herinnering samenkomt. Vietnam heeft voor mij bovendien een bijzondere betekenis. In 2017 wer...

Van Batavia naar de wereld De Chinezen van Indonesië  tussen systeem, leefwereld en identiteit Wie door Glodok loopt, het oude Chinese hart van Jakarta, loopt door vier eeuwen geschiedenis. Tempels, winkels, eetgelegenheden en familiebedrijven herinneren aan een gemeenschap die diep verweven raakte met de Indonesische samenleving. Maar Glodok herinnert ook aan een donkere breuk: in 1740 werden in Batavia duizenden Chinezen vermoord. In De Chinezenmoord laat Leonard Blussé zien dat deze tragedie niet kan worden begrepen als een plotselinge uitbarsting van haat. Zij ontstond binnen een multiculturele stad die lange tijd juist op samenwerking en wederzijdse afhankelijkheid had gefunctioneerd. Een globale stad, gebouwd op lokale netwerken Batavia was een product van de eerste globalisering. De VOC verbond de stad met Amsterdam, China, India en de rest van de Indonesische archipel. Maar een wereldwijd handelsimperium kon alleen functioneren dankzij lokale netwerken. Chinezen...